Chương 2

Sân bay Narita đón tôi bằng cơn mưa nhẹ đầu hạ.

Giáo sư Vệ Thanh Hòa đứng đợi ngay cửa ra, tóc đã bạc quá nửa so với mười năm trước, nhưng ánh mắt vẫn sắc như ngày ông chỉnh tay tôi từng milimet trên một mảnh sứ Nguyên triều.

“Tư Ninh.” Ông gọi tên tôi, giọng trầm ấm quen thuộc.

“Thưa thầy.” Tôi cúi đầu chào theo đúng lễ nghi tôi học được từ những năm ở Kyoto.

Ông nhìn tôi một lúc, gật gù.

“Mười năm, em vẫn đứng thẳng lưng như vậy. Tốt.”

Trên xe về trung tâm nghiên cứu, ông kể cho tôi nghe về dự án. Bộ sưu tập gốm Tống của một nhà sưu tầm quá cố, được hiến tặng cho một bảo tàng liên kết giữa Nhật Bản và các nước Đông Á, dự kiến triển lãm vào mùa thu năm sau.

“Nhưng có vấn đề,” ông nói, mắt nhìn thẳng đường phố ướt mưa, “trong bộ sưu tập một trăm hai mươi món, ta nghi ngờ ít nhất mười lăm món là hàng giả tinh vi, được làm bằng kỹ thuật hiện đại nhưng cố tình tạo vết cũ để qua mặt giám định thông thường.”

Tôi ngồi thẳng dậy.

“Giả đến mức nào?”

“Đến mức hai chuyên gia giám định độc lập trước đây đã xác nhận là thật.”

Tôi im lặng, trong đầu bắt đầu hình dung những kỹ thuật làm giả tinh vi nhất mà tôi từng học qua: dùng axit tạo vết ăn mòn tự nhiên, nung lại men cũ trộn với đất mới, thậm chí cấy khoáng chất phóng xạ nhân tạo để đánh lừa phương pháp định tuổi bằng đồng vị.

“Thầy nghi ngờ ai đứng sau?”

Giáo sư Vệ quay sang nhìn tôi, ánh mắt phức tạp.

“Đó là điều ta muốn em giúp ta tìm ra. Nhưng Tư Ninh, trước khi em nhận lời, ta phải nói rõ, đây không phải chỉ là công việc phục chế thông thường. Có những nhóm lợi ích rất lớn đứng sau bộ sưu tập này, và một khi em bắt đầu đào sâu, em sẽ đụng chạm đến họ.”

Tôi nhớ lại cái tên Trình Bách Xuyên trong cuốn sổ tay, nhớ lại tám trăm triệu chuyển vào tài khoản vỏ bọc suốt ba năm.

“Thầy,” tôi nói chậm, “con nghĩ con đã đụng chạm đến họ từ trước khi đặt chân tới đây rồi.”

Tôi kể lại toàn bộ câu chuyện, từ cuộc ly hôn, đến tài khoản bí ẩn, đến cái tên Trình Bách Xuyên và công ty đấu giá Bách Hưng.

Giáo sư Vệ nghe xong, im lặng rất lâu, rồi bật cười, một tiếng cười ngắn không có nhiều niềm vui.

“Thế giới nhỏ hơn ta tưởng. Công ty Bách Hưng chính là một trong ba nhà cung cấp đã bán lại phần lớn số cổ vật nghi giả cho bộ sưu tập lần này.”

Xe dừng trước tòa nhà trung tâm nghiên cứu, ánh đèn vàng hắt qua khung cửa kính lớn.

“Tư Ninh, em vẫn muốn nhận dự án này chứ?”

Tôi nhìn tòa nhà trước mặt, nhìn giáo sư Vệ, rồi gật đầu, không chút do dự.

“Con muốn.”

“Tốt.” Ông mở cửa xe. “Có một người nữa, ta muốn giới thiệu với em trước khi bắt đầu.”

Chúng tôi bước vào sảnh, dưới ánh đèn, một người đàn ông trẻ hơn tôi vài tuổi đang đứng nghiêng người xem xét một chiếc bình gốm đặt trong tủ kính, tay cầm kính lúp, dáng vẻ tập trung đến mức không nhận ra chúng tôi đã vào.

“Dạ Thần,” giáo sư Vệ gọi.

Người đàn ông ngẩng lên. Gương mặt điềm tĩnh, đôi mắt sâu như đang giữ một điều gì đó chưa nói ra.

“Đây là Diệp Tư Ninh, chuyên gia phục chế từ Việt Nam ta đã kể với con. Tư Ninh, đây là Tinh Dạ Thần, trưởng nhóm giám định khoa học của trung tâm, cũng là người đầu tiên phát hiện nghi vấn trong bộ sưu tập này.”

Tinh Dạ Thần đặt kính lúp xuống, bước tới, chìa tay ra.

“Nghe danh cô đã lâu. Mảnh gốm Lý triều mười bảy mảnh cô vừa hoàn thành, tôi có xem báo cáo. Cách cô xử lý vết nứt theo thớ men, rất ít người làm được.”

Tôi bắt tay anh, hơi ngạc nhiên.

“Anh biết cả việc đó sao?”

“Giáo sư Vệ gửi hồ sơ của cô cho tôi từ ba tuần trước.” Anh nhìn tôi, khóe miệng khẽ nhếch lên. “Tôi đã đọc kỹ hơn cô nghĩ.”

Giáo sư Vệ đứng bên cạnh, nhìn hai chúng tôi, ánh mắt có chút gì đó như đang tính toán một nước cờ đã sắp đặt từ lâu.

“Được rồi,” ông nói, “hai đứa làm quen từ từ. Ngày mai, chúng ta bắt đầu với món đầu tiên trong danh sách nghi vấn: chiếc bình men ngọc thời Bắc Tống, mã số BT-047.”

Tôi nhìn Tinh Dạ Thần lần nữa, rồi nhìn về phía tủ kính nơi những cổ vật đang nằm im lìm dưới ánh đèn, mang theo bí mật mà tôi sắp phải lần mở.

Cuộc chiến thật sự, tôi biết, mới chỉ vừa bắt đầu.

Sáng hôm sau, tôi có mặt tại phòng thí nghiệm lúc bảy giờ, sớm hơn giờ hẹn một tiếng.

Tinh Dạ Thần đã ở đó từ trước, đứng cạnh chiếc bàn thép không gỉ, trên đó đặt chiếc bình men ngọc BT-047, cao chừng ba mươi centimet, dáng thon, miệng loe nhẹ, đúng phong cách gốm Bắc Tống điển hình.

“Cô đến sớm,” anh nói, không ngẩng đầu lên, mắt vẫn dán vào màn hình máy tính hiển thị kết quả quang phổ.

“Anh còn sớm hơn.”

Anh khẽ cười, đẩy chiếc ghế cạnh mình ra. “Ngồi đi. Xem cái này.”

Tôi ngồi xuống, nhìn vào màn hình. Biểu đồ quang phổ huỳnh quang tia X hiện lên các đỉnh nguyên tố đặc trưng của men gốm.

“Thành phần men trông bình thường,” tôi nói, “tỷ lệ sắt, canxi, kali đều nằm trong khoảng của men ngọc Bắc Tống.”

“Đúng vậy. Đó là lý do hai chuyên gia trước xác nhận đây là hàng thật.” Tinh Dạ Thần gõ vài phím, một biểu đồ khác hiện lên. “Nhưng khi tôi phân tích sâu hơn ở lớp men bên trong, gần phần đế bình, tỷ lệ chì lại cao bất thường.”

Tôi nhíu mày, nhìn kỹ con số.

“Men Bắc Tống thật không dùng chì ở tỷ lệ này.”

“Chính xác. Đây là dấu hiệu của kỹ thuật nung lại, dùng men hiện đại pha chì để tạo hiệu ứng bóng cũ, sau đó xử lý bề mặt bằng axit yếu để tạo vết ăn mòn giả.”

Tôi đứng dậy, đeo găng tay, cẩn thận nâng chiếc bình lên, xoay nhẹ dưới ánh đèn.

Tôi đã nhìn hàng nghìn món đồ gốm cổ thật trong đời, và tay tôi, dù mắt chưa kịp phân tích, đã có cảm giác là lạ ngay từ lúc chạm vào.

“Trọng lượng,” tôi nói khẽ.

“Sao cơ?”

“Bình Bắc Tống thật, với kích thước này, thường nhẹ hơn khoảng mười đến mười lăm phần trăm. Cấu trúc đất nung thời đó xốp hơn kỹ thuật hiện đại.”

Tinh Dạ Thần nhìn tôi, ánh mắt có chút bất ngờ.

“Cô cảm nhận được điều đó chỉ bằng tay?”

“Tám năm phục chế, hàng nghìn món đồ đi qua tay tôi. Cơ thể nhớ những thứ đầu óc chưa kịp phân tích.”

Anh gật đầu, ghi chú vào máy tính.

“Vậy chúng ta có hai bằng chứng: tỷ lệ chì bất thường trong men, và trọng lượng sai lệch so với chuẩn. Nhưng vẫn chưa đủ để kết luận trước hội đồng giám định.”

“Cần gì nữa?”

“Cần tìm ra nguồn gốc. Ai đã làm giả, làm ở đâu, và quan trọng nhất, ai đã đưa nó vào bộ sưu tập này với danh nghĩa hàng thật.”

Tôi ngồi xuống lại, rút cuốn sổ tay từ túi áo khoác, mở đến trang có tên Trình Bách Xuyên.

“Tôi nghĩ tôi biết nơi bắt đầu tìm.”

Tôi kể cho anh nghe về công ty Bách Hưng, về mối liên hệ với gia đình chồng cũ của mình. Tinh Dạ Thần nghe xong, gõ nhanh trên bàn phím, tra cứu hồ sơ nguồn gốc của bộ sưu tập.

“BT-047,” anh đọc to, “được công ty Bách Hưng bán lại cho nhà sưu tầm quá cố cách đây bốn năm, kèm giấy chứng nhận giám định từ một phòng thí nghiệm tư nhân tại Hồng Kông.”

“Phòng thí nghiệm đó có đáng tin không?”

“Ta cần kiểm tra.” Anh nhìn tôi. “Cô Tư Ninh, tôi nghĩ cô nên biết, nếu đúng như cô nói, chuyện này không đơn giản là một vụ làm giả cổ vật lẻ tẻ. Đây có thể là một đường dây có tổ chức, hoạt động nhiều năm, xuyên nhiều quốc gia.”

Tôi nhìn chiếc bình men ngọc giả mạo tinh vi trước mặt, nhìn từng đường vân ai đó đã cố tình khắc lên để tạo dấu vết thời gian không có thật.

“Người làm ra thứ này,” tôi nói chậm, “có tay nghề rất cao. Cao đến mức gần bằng những nghệ nhân phục chế giỏi nhất.”

“Đó cũng là điều khiến tôi lo ngại nhất,” Tinh Dạ Thần đáp. “Kẻ đứng sau đường dây này không phải một tay mơ. Là người hiểu rõ ngành, biết chính xác điểm yếu của các phương pháp giám định hiện tại.”

Chúng tôi nhìn nhau, cùng một suy nghĩ chưa nói thành lời.

Giáo sư Vệ bước vào phòng đúng lúc đó, nhìn hai người, rồi nhìn màn hình máy tính.

“Có tiến triển gì không?”

Tinh Dạ Thần trình bày lại toàn bộ phát hiện. Giáo sư Vệ nghe xong, gương mặt trầm xuống.

“Nếu đúng vậy, chúng ta cần mở rộng điều tra ra toàn bộ mười lăm món nghi vấn, không chỉ riêng BT-047.”

“Con đồng ý,” tôi nói. “Nhưng con cần thêm thời gian với từng món. Việc này không thể vội.”

“Em có bao nhiêu thời gian?”

Tôi nhìn lịch triển lãm được dán trên tường: bốn tháng nữa.

“Đủ,” tôi đáp, “nếu không ai cản trở.”

Giáo sư Vệ nhìn tôi, ánh mắt phức tạp.

“Tư Ninh, ta phải nói trước, một khi báo cáo giám định của các em công bố, công ty Bách Hưng và những người đứng sau sẽ không ngồi yên. Họ có thể kiện, có thể gây áp lực lên bảo tàng, thậm chí lên chính các em.”

Tôi gấp cuốn sổ tay lại, nhìn thẳng vào mắt ông.

“Con đã quen với việc bị người ta coi thường công việc của mình, thưa thầy. Nhưng con chưa bao giờ quen với việc để sự thật bị chôn vùi.”

Suốt hai tuần sau đó, tôi và Tinh Dạ Thần làm việc gần như không nghỉ, lần lượt kiểm tra từng món trong danh sách mười lăm cổ vật nghi vấn.

Chúng tôi chia công việc theo một quy trình chặt chẽ: tôi phụ trách phân tích cảm quan, kết cấu, kỹ thuật tạo hình, còn anh phụ trách phân tích khoa học, quang phổ, định tuổi bằng phương pháp nhiệt phát quang.

Đến món thứ tám, chúng tôi đã xác nhận năm món là giả mạo tinh vi, tất cả đều mang chung một đặc điểm: được nung lại bằng men hiện đại pha chì, xử lý bề mặt bằng axit yếu, và đều có nguồn gốc bán ra từ công ty Bách Hưng hoặc các công ty liên kết.

“Cùng một xưởng,” Tinh Dạ Thần nói, tay chỉ vào bảng so sánh cấu trúc men trên màn hình. “Nhìn cách phân bố bọt khí trong men, tất cả năm món đều giống nhau đến kỳ lạ.”

Tôi gật đầu, so sánh những bức ảnh phóng đại độ phân giải cao.

“Cùng một người thợ. Hoặc cùng một nhóm nhỏ, được đào tạo bởi cùng một người.”

“Cô nghĩ đó là ai?”

Tôi lắc đầu. “Chưa biết. Nhưng tay nghề này, phải mất ít nhất mười năm rèn luyện mới đạt được.”

Buổi tối hôm đó, sau khi Tinh Dạ Thần về, tôi ở lại phòng thí nghiệm một mình, xem lại toàn bộ hồ sơ xuất xứ của các món đồ. Có một chi tiết khiến tôi chú ý: ba trong số năm món giả đều từng qua tay một người môi giới tên là Chu Vĩnh Khang, hoạt động tại biên giới giữa Việt Nam và Trung Quốc.

Tôi tra cứu tên này trong hệ thống dữ liệu công khai của ngành, và một bài báo cũ hiện lên: Chu Vĩnh Khang, từng bị điều tra năm năm trước vì nghi ngờ buôn bán cổ vật giả, nhưng vụ án bị đình chỉ vì thiếu chứng cứ.

Người bảo lãnh cho Chu Vĩnh Khang trong vụ điều tra đó, theo hồ sơ tòa án tôi tìm được, chính là công ty đấu giá Bách Hưng.

Tôi ngồi lặng rất lâu trước màn hình, cảm giác các mảnh ghép đang dần khớp vào nhau, giống như cách tôi từng ghép từng mảnh gốm vỡ suốt tám năm qua.

Điện thoại tôi rung. Tin nhắn từ một số lạ mang mã vùng Việt Nam.

“Cô Tư Ninh, tôi là Trình Bách Xuyên. Nghe nói cô đang làm việc cho một dự án phục chế ở Tokyo. Chúc mừng cô. Nhân tiện, tôi nghĩ cô nên cẩn thận khi đào sâu vào những chuyện không liên quan đến mình. Gia đình họ Trình luôn biết cách bảo vệ danh dự của mình.”

Tôi đọc tin nhắn hai lần, không cảm thấy sợ hãi, chỉ thấy một sự xác nhận lạnh lùng cho những gì mình đang nghi ngờ.

Tôi chụp lại màn hình, gửi cho Thu Hà kèm dòng chữ: “Lưu lại làm bằng chứng. Đây là đe dọa trực tiếp.”

Sau đó, tôi gửi một tin nhắn khác, đến giáo sư Vệ và Tinh Dạ Thần.

“Chúng ta cần nói chuyện. Tôi vừa nhận được tin nhắn đe dọa từ Trình Bách Xuyên.”

Mười phút sau, cả hai người có mặt tại phòng thí nghiệm, dù đã gần mười giờ đêm.

Tinh Dạ Thần đọc tin nhắn, gương mặt lạnh đi.

“Ông ta biết cô đang ở đây, biết cô đang làm dự án này. Điều đó có nghĩa là có người trong nội bộ đã báo tin cho ông ta.”

Giáo sư Vệ trầm ngâm. “Ta sẽ kiểm tra lại danh sách nhân sự tham gia dự án. Nhưng Tư Ninh, em nói đúng, chuyện này giờ không chỉ liên quan đến bộ sưu tập nữa.”

“Con muốn tiếp tục,” tôi nói dứt khoát. “Càng đe dọa, càng chứng tỏ con đang đi đúng hướng.”

Tinh Dạ Thần nhìn tôi, ánh mắt vừa lo lắng vừa có gì đó như khâm phục.

“Cô không sợ sao?”

Tôi nghĩ đến tám năm hôn nhân, đến những lần bị coi thường trước mặt cả gia đình, đến cách tôi đã im lặng chịu đựng chỉ vì muốn giữ hòa khí.

“Tôi từng sợ rất nhiều thứ,” tôi đáp. “Sợ làm to chuyện, sợ bị nói là làm quá, sợ phá vỡ sự yên bình giả tạo. Nhưng bây giờ, tôi chỉ sợ một điều duy nhất: để sự thật bị chôn vùi thêm một lần nữa.”

Phòng thí nghiệm im lặng một lúc lâu, chỉ có tiếng máy điều hòa chạy đều đều.

“Được,” giáo sư Vệ nói, giọng cương quyết. “Chúng ta tiếp tục. Nhưng từ giờ, mọi dữ liệu phải được sao lưu ở ít nhất ba nơi độc lập, đề phòng trường hợp xấu nhất.”

Tinh Dạ Thần gật đầu, quay sang tôi.

“Tôi sẽ đưa cô về. Đêm nay không nên đi một mình.”

Tôi định từ chối, nhưng nhìn ánh mắt kiên quyết của anh, cuối cùng chỉ gật đầu.

Trên đường về, phố Tokyo về đêm sáng đèn nhưng vắng người. Tinh Dạ Thần lái xe chậm rãi, không nói gì trong một lúc lâu.

“Cô biết không,” cuối cùng anh lên tiếng, “khi giáo sư Vệ gửi hồ sơ của cô cho tôi, ông ấy nói một câu tôi vẫn nhớ.”

“Câu gì?”

“Ông ấy nói, đây là người duy nhất ông tin tưởng đủ để giao phó phần khó nhất của dự án này. Không phải vì tay nghề, mà vì cô là người không dễ bị khuất phục.”

Tôi nhìn ra cửa sổ, ánh đèn đường lướt qua, im lặng một lúc.

“Tôi không biết mình có xứng đáng với lời khen đó không. Nhưng tôi biết, tôi sẽ không dừng lại.”

Xe dừng trước căn hộ tôi thuê tạm. Trước khi tôi mở cửa xuống xe, Tinh Dạ Thần nói thêm một câu.

“Nếu có chuyện gì, gọi tôi. Bất cứ giờ nào.”

Tôi gật đầu, bước xuống xe, nhìn theo đèn hậu xe anh khuất dần trong đêm Tokyo, lòng có một cảm giác lạ, ấm áp mà tôi đã quên mất từ lâu.