Chương 15
Sáu tháng sau ngày nhận chuyển giao, Thiên Lãm ký xong thương vụ Campuchia — chi nhánh thứ hai chính thức đi vào hoạt động.
Buổi lễ khai trương tại Phnom Penh nhỏ, đúng phong cách tôi quen làm: không dải băng đỏ, không pháo hoa. Chỉ một buổi gặp mặt với đội ngũ địa phương, và một bữa trưa đơn giản.
Người quản lý chi nhánh mới — một phụ nữ Campuchia tên Sopheap, ba mươi lăm tuổi, từng làm việc cho ba công ty nước ngoài trước khi về Thiên Lãm — đứng cạnh tôi khi tôi nhìn ra văn phòng mới, còn thơm mùi sơn.
“Chị Uyên,” Sopheap nói, “tôi đọc hồ sơ tuyển dụng của chị trước khi nhận việc. Có một câu trong mô tả văn hóa công ty làm tôi quyết định nộp đơn.”
“Câu nào?”
“‘Chúng tôi không tìm người không bao giờ sai. Chúng tôi tìm người, khi sai, sẽ nói ra trước khi bị phát hiện.'”
Tôi mỉm cười. Câu đó, tôi viết sau buổi nói chuyện với Vũ Thắng, nhiều tháng trước.
“Câu đó có đúng với thực tế không?” Sopheap hỏi, nửa đùa nửa thật.
“Em làm việc ở đây một năm,” tôi nói, “rồi tự trả lời câu đó. Tôi không muốn thuyết phục em bằng lời.”
Sopheap gật đầu, có vẻ hài lòng với câu trả lời hơn là một lời hứa suông.
Buổi tối, trước khi bay về Hà Nội, tôi nhận một cuộc gọi từ Minh Hà.
“Chị Uyên, có một việc… em nghĩ chị nên biết trước khi về.”
“Gì vậy?”
“Báo cáo tài chính quý vừa kiểm toán xong. Mọi thứ ổn. Nhưng kiểm toán viên phát hiện một khoản nhỏ — không lớn, khoảng 200 triệu — bị ghi sai mục từ ba năm trước, thời Vũ Thắng còn điều hành. Không phải gian lận, chỉ là phân loại sai.”
“Sai ở đâu?”
“Một khoản chi ‘quan hệ khách hàng’ thực ra là khoản… biếu tặng cá nhân cho một quan chức địa phương, để thông qua một giấy phép. Ghi sai mục để né thuế thu nhập cá nhân của người nhận.”
Tôi im lặng một lúc.
“Khoản đó đã quá hạn xử lý theo luật chưa?”
“Còn trong thời hạn — vừa đủ. Ba năm hai tháng.”
“Người nhận là ai?”
“Một cựu cán bộ, đã nghỉ hưu, không còn chức vụ.”
Tôi nhìn ra cửa sổ khách sạn ở Phnom Penh, đèn thành phố thưa hơn Hà Nội nhiều.
“Báo cáo đúng với cơ quan thuế,” tôi nói. “Nộp bổ sung, kèm phạt nếu có. Không cần đợi họ phát hiện.”
“Chị… có chắc không? Đây là chuyện của ba năm trước, không phải lỗi của chị, và số tiền không lớn—”
“Minh Hà,” tôi cắt lời, nhẹ, “tôi từng nói với một nhà báo, Thiên Lãm là công ty không giấu gì, kể cả khi có chuyện không tốt. Nếu tôi không xử lý khoản này, vì ‘không phải lỗi của tôi’ — câu nói đó với nhà báo trở thành dối trá.”
“Em hiểu rồi.”
“Một điều nữa,” tôi nói. “Khi nộp bổ sung, đừng nêu tên người nhận trong hồ sơ công khai nếu luật không yêu cầu. Người đó đã nghỉ hưu, không còn liên quan đến quyết định này. Sai sót là của công ty, không phải của một cá nhân đã rời khỏi cuộc chơi.”
“Rõ, chị.”
Tuần sau, bài báo về khoản nộp bổ sung xuất hiện — không phải do Thiên Lãm chủ động đưa tin, mà do một nhà báo theo dõi hồ sơ thuế công khai phát hiện.
Tiêu đề: “Thiên Lãm tự nguyện nộp bổ sung khoản thuế ba năm trước — chuyện hiếm trong giới doanh nghiệp.”
Phản ứng chia hai luồng.
Một số bình luận cho rằng đây là “PR rẻ”, “diễn cho đẹp hồ sơ”.
Nhưng phần lớn — đặc biệt từ giới đầu tư — coi đây là dấu hiệu tích cực.
Bà Reina Tan, đại diện quỹ Singapore, gửi một email ngắn:
“Tôi đọc tin sáng nay. Tôi đã nói với đồng nghiệp của tôi, đây chính xác là điều tôi nói với cô tháng trước — công ty không giấu, ngay cả khi không ai bắt phải nói.”
Tôi đọc email, rồi gọi cho cha.
“Cha thấy tin chưa?”
“Thấy rồi,” cha nói. Giọng ông có gì đó tôi không nghe thấy thường xuyên — gần với sự nhẹ nhõm pha lẫn một chút gì giống như tự hào, dù ông sẽ không bao giờ dùng từ đó.
“Cha nghĩ gì?”
“Cha nghĩ,” ông nói, chậm, “ba mươi năm trước, nếu cha ở vị trí của con, gặp đúng tình huống đó — cha sẽ giữ kín. Không phải vì cha xấu, mà vì lúc đó, giữ kín là cách duy nhất cha biết để sống sót.”
“Và giờ?”
“Giờ, cha nhìn con xử lý nó — và cha nhận ra, cách con làm không phải vì con không sợ rủi ro. Mà vì con tin, về lâu dài, sự thật rẻ hơn lời nói dối.”
Tôi im lặng một lúc.
“Cha có hối hận,” tôi hỏi, “về cách cha từng làm, ba mươi năm trước?”
“Không hối hận,” cha nói. “Vì lúc đó, đó là lựa chọn đúng — cho người cha đã từng là. Nhưng cha mừng, vì con không cần phải học lại bài học đó theo cách cha đã học.”
Cuộc gọi kết thúc.
Tôi ngồi lại, nhìn ra Hà Nội từ tầng 22 — quen thuộc, nhưng mỗi tối vẫn có gì đó hơi khác.
Có những công ty được xây để tồn tại lâu nhất.
Có những công ty được xây để lớn nhất.
Thiên Lãm, tôi nghĩ, đang được xây để — khi ai đó, ba mươi năm sau, mở lại hồ sơ cũ — không cần phải giấu gì, không cần phải xin lỗi, không cần một “Minh Vũ” nào khác phải chờ sáu năm để được tin.
Tôi mở laptop, gõ dòng đầu tiên cho báo cáo chiến lược năm tới.
Không phải vì cần thêm thành tích.
Mà vì viên gạch tiếp theo, vẫn đang chờ được đặt — đúng chỗ, đúng lúc, như mọi viên gạch trước đó.