Chương 1: Nửa Bao Gạo
Ta chết vì một tô mì gói.
Bếp gas rò rỉ, ta ngủ quên, thế là xong. Kỹ sư thực phẩm hai mươi tám tuổi, bằng tiến sĩ còn chưa ráo mực, đã xuyên sang một thân xác thôn nữ nghèo rớt mồng tơi ở thời đại không rõ triều đại.
Tên thân xác này là Lâm Tiểu Thảo.
Mẹ mất sớm. Cha bỏ đi. Chị dâu hắt hủi.
Tài sản duy nhất là nửa bao gạo đặt ở góc nhà, và một túp lều mái tranh sắp sụp.
Ta ngồi dậy, vuốt mặt, nhìn quanh căn nhà trống hoác. Mùi ẩm mốc, ánh sáng lọt qua khe tranh thành từng sợi vàng nhạt. Bao nhiêu người xuyên không gặp bảo bối, gặp hệ thống, gặp nhân vật nam chính giàu có đến đón.
Ta gặp nửa bao gạo.
Lâm Tiểu Thảo, mười tám tuổi.
“Lâm Tiểu Thảo! Nàng còn nợ tiền thuốc của bà nội nàng đó!”
Giọng chị dâu Vương Thị the thé từ ngoài sân vọng vào.
Ta bước ra.
Vương Thị đứng chống nạnh, mặt hằm hằm, sau lưng là đám con nít nhà bà ta xúm xít cười. Bà ta trỏ thẳng vào mặt ta.
“Không có tiền thì đi bán thân đi. Đừng ở đây ăn bám!”
Ta nhìn bà ta, không nói.
Nhìn một lượt từ đầu đến chân.
Vương Thị hơi chững lại, không quen với cái nhìn đó, vì Lâm Tiểu Thảo xưa nay chỉ biết khóc, chỉ biết cúi đầu.
Ta hỏi, giọng bình thản, “Chị vừa nói bán thân?”
“Thì… thì ta nói vậy đó, nàng làm gì được ta?”
Ta cười nhẹ, quay vào nhà.
Ta không tức. Ta không khóc.
Ta đang tính toán.
Trong đầu ta lúc này là toàn bộ kiến thức của một kỹ sư thực phẩm thế kỷ hai mươi mốt.
Lên men. Bảo quản. Chưng cất. Chiết xuất hương liệu.
Ta biết cách làm giấm từ bã hoa quả. Biết cách ủ tương từ đậu nành. Biết cách làm nước mắm đúng chuẩn trong vòng ba tháng thay vì ba năm.
Nửa bao gạo trong mắt Vương Thị là cái kết của Lâm Tiểu Thảo.
Trong mắt ta, nửa bao gạo là điểm khởi đầu.
Ta lấy ra một nắm, vo sạch, để qua một bên. Phần còn lại ta ngâm nước, đợi lên men tự nhiên. Ba ngày. Đúng ba ngày là có nước cơm chua, nền tảng của mọi thứ tiếp theo.
Không cần vốn. Chỉ cần thời gian và hiểu biết.
Hai thứ ta đang có đủ.
Hôm sau ta ra bờ suối nhặt về một mớ lá cây, vài cụm rễ gừng dại, một ít quả sơn tra chín rục. Lũ trẻ trong thôn nhìn ta như nhìn người điên.
Vương Thị đứng trước sân nhà mình, tay vẫn chống nạnh, miệng vẫn không ngừng.
“Con khùng đó lại đi mò mẫm rồi. Đói đến nỗi ăn cỏ à?”
Ta không ngoái đầu.
Mặc bà ta nói. Ta đang nghĩ đến thứ quan trọng hơn.
Thôn này tên Thanh Hà thôn, nằm gần một con đường thương lộ nhỏ. Cách đây năm dặm là thị trấn Bình An, có chợ họp ba ngày một phiên. Ta đã hỏi dò đứa trẻ hàng xóm, vẽ lại sơ đồ trong đầu.
Năm ngày nữa là phiên chợ.
Ta có đúng năm ngày.
Đêm thứ ba, mẻ lên men đầu tiên cho ra mùi chua thanh, đúng như ta tính.
Ta ngồi bên bếp lửa nhỏ, dùng nồi đất chắt lọc từng chút một, thêm gừng, thêm sơn tra, cô đặc lại thành một loại sốt chấm sệt, màu nâu đỏ, mùi chua ngọt dịu.
Thứ này, thế kỷ hai mươi mốt gọi là tương gia vị lên men.
Thứ này, ở đây chưa ai biết.
Ta chấm thử một ngón tay vào.
Nhắm mắt lại.
Đúng rồi. Vị cân bằng, không quá gắt, không quá nhạt, có chiều sâu của lên men tự nhiên. Một giọt nhỏ đủ đánh thức cả nồi cơm trắng nhạt thếch.
Ta mở mắt, nhìn vào lọ sứ cũ đựng đầy hơn nửa, rồi nhìn sang góc nhà, nửa bao gạo đã vơi đi một phần.
Vương Thị nghĩ ta đang chết dần.
Bà ta không biết ta đang chuẩn bị cho phiên chợ đầu tiên trong đời Lâm Tiểu Thảo.
Sáng sớm ngày thứ năm, ta gói lọ tương vào mảnh vải thô, xách ra chợ Bình An.
Chân đất. Áo vá. Tóc búi vội.
Ta không cần trông sang. Ta chỉ cần bán được.
Người ta bày la liệt rau củ, mắm muối, vải vóc. Ta chọn góc gần lối ra vào, trải mảnh chiếu con, đặt lọ tương xuống. Không biển hiệu. Không rao hàng.
Ta chỉ mở nắp lọ ra.
Mùi chua ngọt lan ra theo gió. Tự nhiên, nhẹ nhàng, khác hẳn mùi mắm mặn chát của những gian bên cạnh.
Một người đàn ông dừng lại.
“Thứ gì vậy cô nương?”
“Tương lên men. Chấm thịt, chấm rau, trộn cơm đều được.”
Ta lấy một mẩu củ cải luộc chấm vào, đưa cho ông ta.
Ông ta ngần ngại, rồi ăn.
Im lặng ba giây.
“Còn không? Ta mua hết.”
Hết veo trong chưa đầy một canh giờ.
Ta ngồi đếm tiền trong lòng bàn tay, mặt không biểu cảm, nhưng trong đầu đã tính xong bước tiếp theo.
Lô này ta lãi gấp tám lần vốn gạo bỏ ra. Phiên chợ sau ta làm gấp đôi lượng. Phiên sau nữa, ta thuê một đứa trẻ trong thôn phụ việc, trả công bằng cơm và một ít tiền đồng.
Không cần vay ai. Không cần cầu xin ai.
Ta về qua sân nhà Vương Thị, bước chậm, bình thản.
Bà ta đang rửa rau, liếc sang.
“Đi đâu về mà mặt vênh thế?”
Ta dừng lại. Lần đầu tiên ta nhìn thẳng vào mặt bà ta, không né.
“Bán hàng về, thím ơi.”
“Bán cái gì, bán cỏ dại à?” Bà ta cười khẩy. “Được mấy đồng xu?”
Ta mở bàn tay ra. Không phải để khoe. Chỉ để bà ta nhìn thấy.
Đủ để mua lại mảnh vườn nhà ta mà bà ta đang canh từ ba năm nay.
Mặt Vương Thị tái đi từng phần.
Ta gấp tay lại, bước vào nhà.
Phía sau lưng, tiếng rổ rau rơi xuống sân.
Ta không ngoái đầu.
Bữa tối hôm đó ta nấu cơm trắng, múc một thìa tương ra bát nhỏ.
Ăn một mình, trong căn nhà trống.
Ngon hơn bất kỳ bữa nào ta từng được ngồi cùng họ.
Đêm đó ta viết lên mảnh giấy cũ ba chữ: vốn, lượng, người. Dán lên vách đất. Nhìn cho thật rõ.
Vương Thị nghĩ bà ta đã thắng khi đẩy ta ra khỏi căn phòng trong, ra khỏi bữa cơm chung, ra khỏi cái họ Lâm mà bà ta muốn chiếm.
Bà ta không biết rằng đẩy một người ra ngoài, đôi khi chính là thả họ ra khỏi cái lồng.
Ta tắt đèn, nằm xuống, nhắm mắt.
Ngủ ngon nhất từ khi chân mình đặt xuống đất này.
Sáng hôm sau, tiếng gõ cửa thô bạo đánh thức ta trước khi trời kịp sáng.
Không phải Vương Thị.
Là người của gia tộc Lâm, đến từ thị trấn phía đông, và câu đầu tiên họ nói khiến ta hiểu rằng lọ tương bé nhỏ của mình đã chạm đến một tay đang nắm thứ gì đó lớn hơn rất nhiều mảnh vườn.